powrót do Aktualności
Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta (ROP) to zasada, zgodnie z którą producenci ponoszą odpowiedzialność finansową i organizacyjną za cały cykl życia swoich produktów, w tym za ich zbiórkę, recykling i unieszkodliwianie. W Polsce przepisy dotyczące ROP zostały wprowadzone ustawą z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw[1].
System kaucyjny, który zacznie obowiązywać od 1 października 2025 roku, jest integralną częścią ROP. Obejmuje on jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych o pojemności do 3 litrów, szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra oraz metalowe puszki o pojemności do 1 litra. W ramach tego systemu konsumenci będą płacić kaucję przy zakupie napojów w tych opakowaniach, którą odzyskają po ich zwrocie w wyznaczonych punktach.
Celem systemu kaucyjnego jest zwiększenie poziomu selektywnej zbiórki i recyklingu opakowań, co przyczyni się do zmniejszenia zanieczyszczenia środowiska odpadami opakowaniowymi. System ten jest finansowany przez producentów wprowadzających napoje w opakowaniach objętych kaucją, zgodnie z zasadą ROP. Przewiduje się, że takie rozwiązanie zmniejszy zanieczyszczenie środowiska przez odpady opakowaniowe, zwiększy poziom selektywnego zbierania i recyklingu odpadów opakowaniowych oraz wyrobi w społeczeństwie pozytywne nawyki dotyczące segregowania odpadów.
Wprowadzenie systemu kaucyjnego w Polsce jest również odpowiedzią na unijną dyrektywę SUP (Single-Use Plastics)[2], która nakłada na państwa członkowskie obowiązek osiągnięcia określonych poziomów selektywnej zbiórki butelek plastikowych: 77% do 2025 roku i 90% do 2029 roku.
Podsumowując, przepisy ROP na poziomie krajowym, w tym system kaucyjny, mają na celu przeniesienie odpowiedzialności za gospodarowanie odpadami opakowaniowymi na producentów, co ma skutkować zwiększeniem efektywności recyklingu i ograniczeniem zaśmiecania środowiska.
Dlaczego ROP i system kaucyjny budzą tak wiele emocji?
ROP i system kaucyjny budzą wiele emocji, ponieważ dotykają różnych grup interesów – producentów, samorządów, firm recyklingowych, handlu detalicznego i konsumentów. Każda z tych grup ma inne priorytety, a wprowadzenie nowych regulacji wiąże się z kosztami, zmianami organizacyjnymi i podziałem obowiązków. Samorządy obawiają się utraty wpływów z opłat za odpady opakowaniowe, które obecnie są uwzględniane w systemach gospodarki odpadami komunalnymi. Wprowadzenie ROP oznacza, że to producenci będą finansować zbiórkę i recykling, co może ograniczyć dochody samorządów. Ważne jest też, że samorządy inwestowały w systemy odbioru i sortowania odpadów, które mogą stać się mniej potrzebne lub nieopłacalne, jeśli producenci przejmą część odpadów.
Sklepy, zwłaszcza mniejsze placówki, obawiają się kosztów związanych z koniecznością przechowywania zwracanych opakowań i inwestycji w automaty do zwrotu butelek (tzw. recyklomaty). Duże sieci handlowe będą zobowiązane do przyjmowania opakowań, ale małe sklepy poniżej 200 m² mogą być zwolnione. Ponadto, sieci handlowe nie chcą być magazynami odpadów i argumentują, że to producenci powinni zapewnić efektywną logistykę zwrotu.
Do tej pory firmy recyklingowe zarabiały na odpadach komunalnych i systemie przetargowym w gminach. Po wdrożeniu ROP to producenci będą mieli większą kontrolę nad strumieniem odpadów. Dodatkowo, jeśli producenci przejmą odpady opakowaniowe, może zmniejszyć się dostępność surowca dla niezależnych recyklerów.
Wprowadzenie systemu kaucyjnego w Polsce, planowane na 1 stycznia 2025 roku. Pomimo przyjęcia ustawy w lipcu 2023 roku, wiele kluczowych aspektów jej funkcjonowania pozostaje niejasnych, co budzi obawy wśród interesariuszy.
OZNAKOWANIE
Przedsiębiorcy wprowadzający napoje w opakowaniach objętych systemem są zobowiązani do odpowiedniego oznakowania tych opakowań, aby konsumenci byli świadomi dodatkowej opłaty i mogli ją odzyskać po zwrocie opakowania.
Wymogi dotyczące oznakowania opakowań:
Ciekawe jak w nowej rzeczywistości odnajdą się konsumenci.
[1] Ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1852 z późn. zm.).
[2] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko (Dz. U. UE. L. z 2019 r. Nr 155, str. 1).
