powrót do Aktualności
WAŻNE: Treści, koncepcje i opracowania publikowane przez IGI FOOD LAW stanowią własność intelektualną IGI FOOD LAW i podlegają ochronie na podstawie przepisów prawa autorskiego. Wszelkie inspiracje są mile widziane, jednak prosimy o etyczne korzystanie z naszych materiałów oraz poszanowanie praw autorskich i know-how IGI FOOD LAW.
8 października 2025 r. Kalifornia przyjęła pierwsze w USA prawo, które systemowo wycofa ze szkolnych jadłospisów wybrane kategorie żywności ultraprzetworzonej (UPF). Gubernator Gavin Newsom podpisał ustawę AB 1264 – Pupil nutrition: restricted school foods and ultraprocessed foods of concern: prohibition[1]. W praktyce AB 1264 staje się skuteczna od 1 stycznia 2026 r., przy czym kluczowe obowiązki mają własne terminy „operacyjne”.
Projekt autorstwa posła Jesse Gabriela omawiany był przez kilka lat i zgłoszono do niego liczne poprawki. Ostatecznie przyjęto akt prawny, który wprowadzi znaczące zmiany w zasadach funkcjonowania żywienia w szkołach.
AB 1264 nie opiera się wyłącznie na klasyfikacji NOVA; definicja UPF ma charakter „technologiczny” – odnosi się do obecności składników pełniących określone funkcje technologiczne (np. emulgatory, barwniki, wzmacniacze smaku, substancje słodzące, stabilizatory), a także do progu zawartości cukru/sodu/tłuszczu w niektórych kategoriach żywności. Dokładny zakres „UPFs of concern” doprecyzuje CDPH (Kalifornijski Departament Zdrowia Publicznego – California Department of Public Health) w rozporządzeniu – to na tym etapie zapadną najważniejsze decyzje, które konkretne produkty wypadną z menu szkolnego.
Władze stanowe argumentują, że szkoły powinny być miejscem promującym zdrowie i zdolność do nauki, a nie źródłem ryzyka żywieniowego. Inicjatywa wpisuje się w styczniowe zarządzenie wykonawcze Newsoma z 2025 r., które nakazało przygotowanie rekomendacji ograniczających szkody związane z UPF.
Komentarz dr. Izabeli Tańskiej – ekspertki prawa żywnościowego IGI FOOD LAW
W Unii Europejskiej pojęcie ultraprocessed food nie ma jeszcze definicji prawnej, i aktualnie nie jest przedmiotem poważnej debaty unijnych i krajowych decydentów. W praktyce wciąż brakuje profili składników odżywczych (nutrient profiles), które miały zostać przyjęte wiele lat temu na mocy rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 dotyczącego oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych. Ich brak sprawia, że ograniczenie promocji żywności niekorzystnej dla zdrowia, w tym także wysokoprzetworzonej, jest w Unii Europejskiej bardzo trudne – nawet jeśli produkty te formalnie spełniają wszystkie wymogi techniczne i regulacyjne dotyczące bezpieczeństwa żywności oraz stosowania dodatków.
Ta sytuacja rodzi ciekawe i zasadnicze pytania legislacyjne:
Niestety, na te pytania wciąż brak formalnej odpowiedzi, chociaż dla wielu obserwatorów wydają się one oczywiste. Warto zauważyć, że zdefiniowanie omawianych pojęć może leżeć także w interesie samych producentów. Kierunek wyznaczony przez Kalifornię może stać się modelem legislacyjnym, który z czasem wpłynie na kształt przepisów również w innych regionach. Jednocześnie należy podkreślić, że istnieje istotna różnica między żywnością przetworzoną, wysokoprzetworzoną i ultraprzetworzoną. Nowe inicjatywy – takie jak AB 1264 – nie dotyczą każdej formy przetwarzania żywności, lecz tych produktów, które powstają z użyciem złożonych procesów technologicznych i określonych kategorii dodatków (co do zasady nieobecnych w kuchni domowej).
Dlatego w interesie wszystkich stron – regulatorów, producentów i konsumentów – może być przyjęcie definicji i spójnego języka, którym będziemy się posługiwać nie tylko w dyskursie legislacyjnym i regulacyjnym, lecz także w komunikacji publicznej, tak aby nie wprowadzać konsumentów w błąd co do charakteru środków spożywczych.
