Jak czytać poziomy ryzyka w RASFF? Praktyczne wyjaśnienie

Każde zgłoszenie w unijnym systemie RASFF (Rapid Alert System for Food and Feed) otrzymuje tzw. decyzję o ryzyku (risk decision). To właśnie ta klasyfikacja decyduje, czy produkt trafi do alertów wymagających natychmiastowych działań, czy będzie monitorowany bez konieczności wycofywania z rynku.

Oficjalne definicje i zasady nadawania poziomów ryzyka zostały opisane w Standard Operating Procedures of the Alert and Cooperation Network (ACN SOPs) – wersja 3.2 z 2025 r., opracowanej przez Komisję Europejską.

Co oznaczają poszczególne poziomy ryzyka w RASFF?

• Serious (Poważne ryzyko)
  → Potwierdzone, istotne ryzyko dla zdrowia ludzi, zwierząt lub środowiska.
  → Przykład: Salmonella w produktach gotowych do spożycia, aflatoksyny powyżej dopuszczalnych limitów.
  → Wymaga natychmiastowego działania (wycofanie z rynku, komunikat do konsumentów).
• Potentially Serious (Potencjalnie poważne ryzyko)
  → Podejrzenie poważnego ryzyka, ale brak pełnych danych lub brak konsensusu co do jego skali.
  → Przykład: wykrycie nowej substancji potencjalnie kancerogennej bez dostępnych wartości referencyjnych.
  → Może wymagać działań prewencyjnych, w tym czasowego wstrzymania obrotu.
• Not Serious (Niepoważne ryzyko)
  → Potwierdzenie, że zagrożenie jest mało prawdopodobne lub znikome.
  → Przykład: obecność patogenu w surowcu poddawanym dalszej obróbce cieplnej, nieprawidłowe etykietowanie bez wpływu na bezpieczeństwo.
  → Zwykle nie skutkuje wycofaniem produktu, ale informacja pozostaje w systemie.
• Undecided (Ryzyko nieocenione)
  → Brak wystarczających informacji, aby podjąć decyzję. Często dotyczy zgłoszeń prewencyjnych lub przy pierwszych sygnałach o problemie.

Podstawy prawne i naukowe oceny ryzyka w RASFF

Ocena ryzyka w systemie RASFF (Rapid Alert System for Food and Feed) nie jest przypadkowa ani uznaniowa. Opiera się na określonych podstawach prawnych i metodologicznych:

1. Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 (tzw. ogólne prawo żywnościowe)
   → Art. 50 określa zasady funkcjonowania systemu RASFF, w tym wymóg przekazywania informacji o zagrożeniach mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi, zwierząt lub środowisko.
   → Artykuł 6–7 tego rozporządzenia definiuje podejście oparte na analizie ryzyka i stosowanie zasady ostrożności.
2. Rozporządzenie (UE) 2017/625 w sprawie kontroli urzędowych
   → Reguluje sposób prowadzenia kontroli urzędowych, w tym ocenę ryzyka jako podstawę do działań podejmowanych przez organy nadzoru.
3. Kodeks Żywnościowy (Codex Alimentarius) – General Principles of Food Hygiene
   → Dokument FAO/WHO, na którym opiera się unijne podejście do oceny ryzyka. Wskazuje etapy oceny: identyfikację zagrożenia, charakterystykę zagrożenia, ocenę narażenia i scharakteryzowanie ryzyka.
4. Metodyka EFSA (European Food Safety Authority)
   → W praktyce, organy krajowe i Komisja Europejska często korzystają z opinii naukowych EFSA przy ocenie ryzyka. Dotyczy to zarówno zagrożeń chemicznych (np. poziomy pestycydów, metali ciężkich), jak i mikrobiologicznych (np. Salmonella, Listeria).

Na jakiej podstawie ocenia się ryzyko?

Zgodnie z ACN SOPs 3.2, decyzja o ryzyku w RASFF opiera się na:

• dostępnych opiniach naukowych EFSA lub innych jednostek,
• wynikach badań laboratoryjnych,
• danych o narażeniu konsumentów (np. model RACE EFSA),
• obowiązujących przepisach prawa unijnego (m.in. rozporządzenie 178/2002[1], 2017/625[2], 2019/1715[3]).

Co istotne, klasyfikację nadają członkowie sieci RASFF, a Komisja Europejska ją weryfikuje przed oficjalnym potwierdzeniem zgłoszenia.

ZNACZENIE DLA FIRM – Dlaczego warto znać tę skalę?

Dla producentów i dystrybutorów żywności decyzja o poziomie ryzyka wpływa bezpośrednio na to, czy organy urzędowej kontroli podejmą działania takie jak:

• wycofanie produktów,
• dodatkowe kontrole,
• publiczne ostrzeżenia.

Rozumienie tej klasyfikacji pomaga lepiej zarządzać ryzykiem w firmie i szybciej reagować na zgłoszenia.

Standard Operating Procedures of the Alert and Cooperation Network (ACN SOPs), wersja 3.2 z 2025 r.
Dokument dostępny jest TUTAJ

Masz pytania dotyczące klasyfikacji ryzyka w RASFF? Potrzebujesz wsparcia przy procedurach wycofywania produktów? Skontaktuj się z doradcami IGI FOOD LAW igifoodlaw@igifoodlaw.com

[1] Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. U. UE. L. z 2002 r. Nr 31, str. 1 z późn. zm.).

[2] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych przeprowadzanych w celu zapewnienia stosowania prawa żywnościowego i paszowego oraz zasad dotyczących zdrowia i dobrostanu zwierząt, zdrowia roślin i środków ochrony roślin, zmieniające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001, (WE) nr 396/2005, (WE) nr 1069/2009, (WE) nr 1107/2009, (UE) nr 1151/2012, (UE) nr 652/2014, (UE) 2016/429 i (UE) 2016/2031, rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 i (WE) nr 1099/2009 oraz dyrektywy Rady 98/58/WE, 1999/74/WE, 2007/43/WE, 2008/119/WE i 2008/120/WE, oraz uchylające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 854/2004 i (WE) nr 882/2004, dyrektywy Rady 89/608/EWG, 89/662/EWG, 90/425/EWG, 91/496/EWG, 96/23/WE, 96/93/WE i 97/78/WE oraz decyzję Rady 92/438/EWG (rozporządzenie w sprawie kontroli urzędowych) (Dz. U. UE. L. z 2017 r. Nr 95, str. 1 z późn. zm.).

[3] Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) 2019/1715 z dnia 30 września 2019 r. ustanawiające przepisy dotyczące funkcjonowania systemu zarządzania informacjami w zakresie kontroli urzędowych oraz jego składników systemowych (rozporządzenie w sprawie systemu IMSOC) (Dz. U. UE. L. z 2019 r. Nr 261, str. 37 z późn. zm.).