Nowe kryteria zrównoważonych zamówień publicznych (SPP) dla żywności, usług żywieniowych i automatów vendingowych – Raport KE

WAŻNE: Treści, koncepcje i opracowania publikowane przez IGI FOOD LAW stanowią własność intelektualną IGI FOOD LAW i podlegają ochronie na podstawie przepisów prawa autorskiego. Wszelkie inspiracje są mile widziane, jednak prosimy o etyczne korzystanie z naszych materiałów oraz poszanowanie praw autorskich i know-how IGI FOOD LAW.

Komisja Europejska intensyfikuje działania na rzecz ograniczenia wpływu unijnego systemu żywnościowego na środowisko i klimat, przy jednoczesnym wzmacnianiu konkurencyjności sektora rolno-spożywczego. Ten strategiczny kierunek został potwierdzony w Europejskim Zielonym Ładzie oraz w przyjętej 19 lutego 2025 r. Wizji dla Rolnictwa i Żywności. Jednym z kluczowych działań przewidzianych w tym dokumencie jest wzmocnienie roli zamówień publicznych na żywność, tak aby stały się narzędziem realnie wspierającym transformację żywnościową.

Nowy raport Wspólnego Centrum Badawczego Komisji Europejskiej (JRC)[1] „ Criteria for Sustainable Public Procurement (SPP) for Food, Food services, and Vending machines” przedstawia propozycję dobrowolnych kryteriów zrównoważonych zamówień publicznych (SPP) dotyczących żywności, usług żywieniowych i automatów vendingowych. Kryteria te mają charakter kierunkowy dla państw członkowskich i jednostek zamawiających, które chcą wspierać systemowe przejście na zdrowszą i bardziej zrównoważoną żywność poprzez swoje decyzje zakupowe.

Zgodnie z Raportem, uwzględnianie aspektów środowiskowych, zdrowotnych, społecznych oraz ekonomicznych w zamówieniach publicznych wymaga całościowego spojrzenia na system żywnościowy – od produkcji rolnej, przez przetwórstwo, transport, aż po konsumpcję i edukację żywieniową.

Jednostki sektora publicznego powinny pozyskiwać żywność i usługi, które zapewniają najlepszą relację wartości do kosztu, przy jednoczesnym wspieraniu celów zrównoważonego rozwoju. Kryteria muszą być zatem formułowane strategicznie i elastycznie, z uwzględnieniem specyfiki lokalnego rynku.

Raport proponuje szeroką listę potencjalnych kryteriów obejmujących trzy wymiary zrównoważenia:

• środowiskowy – m.in. ekologiczne rolnictwo, zrównoważone rybołówstwo i akwakultura, ograniczanie śladu węglowego;
• społeczny i zdrowotny – m.in. wartości odżywcze, zdrowe jadłospisy, dobrostan zwierząt, warunki pracy w łańcuchu dostaw;
• ekonomiczny – wspieranie krótkich łańcuchów dostaw, MŚP oraz innowacyjnych modeli w sektorze żywności.

W praktyce kryteria mogą być dobrowolnie włączane do postępowań i dostosowywane do lokalnych potrzeb oraz priorytetów. Raport zawiera również przykłady dobrych praktyk z państw członkowskich, a tam, gdzie to możliwe, – konkretne wzorce zapisów przetargowych oraz przykłady wdrożeń.

Czym jest JRC?

Joint Research Centre (JRC) to wewnętrzny ośrodek naukowy Komisji Europejskiej, którego zadaniem jest dostarczanie niezależnych, opartych na dowodach naukowych analiz na potrzeby procesu legislacyjnego UE. Jako jednostka naukowa Komisji, JRC opracowuje raporty, oceny ryzyka, narzędzia analityczne i wytyczne, które wspierają tworzenie polityk w obszarach takich jak zdrowie publiczne, bezpieczeństwo żywności, środowisko, energia czy gospodarka cyfrowa.
Raport Criteria for Sustainable Public Procurement (SPP) for Food, Food Services and Vending Machines jest jednym z takich dokumentów – stanowi zaplecze naukowe dla rozwoju unijnych standardów dotyczących zrównoważonych zamówień publicznych na żywność.

Znaczenie dla branży spożywczej

Nowe kryteria zrównoważonych zamówień publicznych (SPP) mogą w praktyce wpływać na preferencje zakupowe instytucji publicznych w całej UE. W szczególności będą promować:

• produkty ekologiczne i pochodzące z rolnictwa zrównoważonego;
• produkty o udokumentowanym niższym oddziaływaniu na środowisko;
• żywność wspierającą zdrowy sposób żywienia;
• krótkie łańcuchy dostaw i przejrzystość pochodzenia;
• wysokie standardy dobrostanu zwierząt;
• rzetelne warunki pracy w łańcuchach dostaw.

Dla producentów, przetwórców i firm gastronomicznych oznacza to konieczność jeszcze większej transparentności, certyfikacji oraz zdolności dostosowania się do wymogów nowej generacji zamówień publicznych.

[1] https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC139495