Komisja Europejska opublikowała raport roczny Alert & Cooperation Network (ACN) za 2024 r., który dokumentuje łącznie 9460 zgłoszeń dotyczących żywności, pasz, materiałów do kontaktu z żywnością oraz żywych zwierząt i roślin. To wzrost o 8% względem 2023 r., przy czym sama liczba zgłoszeń w ramach RASFF (system szybkiego ostrzegania o żywności i paszach) wzrosła o 12% – do 5250 przypadków.
Najczęstsze kategorie zgłoszeń:
- Owoce i warzywa – 16% wszystkich powiadomień (1479), głównie pestycydy (np. chloropiryfos, acetamipryd), mikotoksyny i fałszowanie pochodzenia. 84% produktów pochodziło spoza UE, najczęściej z Turcji.
- Orzechy i nasiona – 657 przypadków (7%), w tym 91% stanowiły potencjalne zagrożenia zdrowotne, głównie aflatoksyny w pistacjach i arachidach.
- Suplementy diety i żywność wzbogacana – 642 zgłoszenia (7%), z czego aż 70% dotyczyło podejrzenia oszustwa. Wiele przypadków dotyczyło produktów dostępnych online, zawierających m.in. niedozwolone substancje jak sildenafil, yohimbina, tlenek tytanu (E 171), NMN czy tongkat ali.
- Zboża i pieczywo – 562 zgłoszenia (6%); dominowały przekroczenia MRL pestycydów w ryżu i kukurydzy oraz wykrycia akryloamidu w pieczywie.
- Zioła i przyprawy – 392 zgłoszenia (4%), głównie przekroczenia pozostałości pestycydów w kminie i oregano oraz obecność niedozwolonych barwników (np. Sudan IV, Rhodamine B).
- Olej roślinny (w tym oliwa z oliwek) – 265 zgłoszeń (3%); wykryto fałszerstwa poprzez rozcieńczanie lub błędne oznakowanie jakości oraz obecność zanieczyszczeń typu 3-MCPD, MOAH/MOSH.
Fałszerstwa i manipulacje
W 2024 r. Komisja Europejska wdrożyła nowe kategorie dla podejrzeń oszustw żywnościowych, zgodnie z definicjami CEN i Codex Alimentarius. Zidentyfikowano: 1959 zgłoszeń RASFF i 1335 zgłoszeń AAC jako potencjalne przypadki celowego działania niezgodnego z prawem – wzrost odpowiednio o 21% i 24% rok do roku.
Najczęstsze typy oszustw: manipulacja produktem (np. domieszki, niedozwolone dodatki), manipulacja dokumentacją (fałszywe certyfikaty, błędne deklaracje) oraz innego rodzaju niezgodności (np. nieuprawnione oświadczenia zdrowotne, podszywanie się pod PDO/PGI).
Przykłady zgłoszeń:
- Suplementy diety z Chin i USA: zawartość zabronionych składników oraz przekroczenia witaminy D i B6 powyżej dopuszczalnych poziomów. Niektóre produkty zawierały CBD bez autoryzacji jako nowa żywność.
- Przyprawy z Indii: kmin z nawet 18 różnymi pozostałościami pestycydów w jednej próbce.
- Oliwa z oliwek: 130 zgłoszeń, z czego 15% zakwalifikowano jako pewne przypadki oszustwa transgranicznego, np. mieszanie z olejami technicznymi lub nieprawidłowa klasyfikacja jako „extra virgin”.
- Miód: 52 zgłoszenia, głównie dotyczące zafałszowania cukrami zewnętrznymi, nieprawdziwe informacje o pochodzeniu lub obecność leków weterynaryjnych (np. syldenafil).
- FCM (materiały kontaktowe): 257 zgłoszeń – głównie migracja formaldehydu z produktów bambusowych oraz obecność ftalanów i pierwotnych amin aromatycznych w tworzywach sztucznych.
Najczęściej zgłaszane kraje pochodzenia produktów:
- Turcja, Chiny, Indie i Egipt – wciąż dominują wśród źródeł produktów o podwyższonym ryzyku.
- Polska znalazła się wśród 5 najczęściej zgłaszających państw (742 zgłoszenia), po Niemczech, Niderlandach, Włoszech i Belgii.
ZNACZENIE DLA FIRM
Raport ACN 2024 to nie tylko przegląd działań organów urzędowej kontroli. To także cenne źródło wiedzy dla firm – zwłaszcza tych importujących surowce lub środki spożywcze spoza UE – na temat:
- które kategorie produktów najczęściej budzą zastrzeżenia (np. przyprawy, suplementy, oleje, miód),
- z jakich krajów pochodzą towary najczęściej zgłaszane jako niezgodne z prawem (np. Turcja, Indie, Chiny),
- jakie substancje i praktyki są najczęściej uznawane za naruszenie prawa (np. pestycydy, nielegalne barwniki, nieautoryzowane składniki, manipulacje dokumentacją).
Dlatego raport może służyć jako praktyczny punkt odniesienia przy ocenie i selekcji dostawców, przygotowaniu procedur wewnętrznych oraz przy planowaniu strategii zgodności z prawem żywnościowym.
Raport dostępny jest TUTAJ
