powrót do Aktualności
W Rządowym Centrum Legislacji opublikowano projekt ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz ustawy o prawach konsumenta (UC111). Projekt ten stanowi bezpośrednią konsekwencję przyjęcia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/825, określanej potocznie jako Greenwashing Directive lub Empowering Consumers for the Green Transition.
WAŻNE: Treści, koncepcje i opracowania publikowane przez IGI FOOD LAW stanowią własność intelektualną IGI FOOD LAW i podlegają ochronie na podstawie przepisów prawa autorskiego. Wszelkie inspiracje są mile widziane, jednak prosimy o etyczne korzystanie z naszych materiałów oraz poszanowanie praw autorskich i know-how IGI FOOD LAW.
Celem projektowanych przepisów jest wzmocnienie ochrony konsumentów przed pseudoekologicznymi praktykami rynkowymi, ujednolicenie zasad komunikacji środowiskowej oraz zapewnienie konsumentom bardziej rzetelnych i porównywalnych informacji dotyczących trwałości produktów, możliwości ich naprawy oraz gwarancji.
Projekt ustawy wdraża do polskiego porządku prawnego dyrektywę 2024/825, która zmienia dwie kluczowe dyrektywy konsumenckie Unii Europejskiej: dyrektywę 2005/29/WE o nieuczciwych praktykach handlowych oraz dyrektywę 2011/83/UE o prawach konsumentów.
Choć dyrektywa 2024/825 nie posługuje się wprost pojęciem „harmonizacji maksymalnej”, jej konstrukcja oraz relacja do nowelizowanych dyrektyw jednoznacznie wskazują, że państwa członkowskie nie mają swobody ani w łagodzeniu, ani w zaostrzaniu standardów ochrony konsumentów w obszarach nią objętych. W efekcie projekt ustawy ma charakter implementacyjny, jednak jego znaczenie praktyczne dla przedsiębiorców, zwłaszcza w zakresie marketingu, jest bardzo istotne.
Nowe ramy dla komunikacji środowiskowej
Projekt wprowadza do ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym nowe definicje, w tym pojęcie „twierdzenia dotyczącego ekologiczności”, „ogólnego twierdzenia dotyczącego ekologiczności”, „oznakowania dotyczącego zrównoważonego charakteru” oraz „systemu certyfikacji”. Definicje te zostały sformułowane szeroko i obejmują nie tylko klasyczne hasła reklamowe, lecz również nazwy produktów i marek, elementy graficzne, symbole, kolory czy znaki, jeżeli mogą one sugerować pozytywny, neutralny lub mniej szkodliwy wpływ na środowisko. W praktyce oznacza to, że regulacją objęta może być nie tylko treść reklamy, ale również branding i identyfikacja wizualna produktu lub przedsiębiorcy.
Rozszerzenie katalogu praktyk zakazanych
Projekt znacząco rozszerza katalog praktyk uznawanych za nieuczciwe w każdych okolicznościach. Obejmie on m.in. stosowanie ogólnych twierdzeń środowiskowych bez możliwości ich rzetelnego wykazania, przypisywanie cech środowiskowych całemu produktowi lub całej działalności przedsiębiorcy, gdy dotyczą one jedynie określonego aspektu, a także twierdzenia o neutralności klimatycznej oparte wyłącznie na kompensowaniu emisji gazów cieplarnianych.
Zakazane ma być również posługiwanie się oznakowaniami „eko” lub podobnymi znakami, jeżeli nie są one oparte na systemie certyfikacji spełniającym ustawowe kryteria lub nie zostały ustanowione przez organ publiczny, jak również prezentowanie obowiązków wynikających z przepisów prawa jako szczególnej cechy wyróżniającej ofertę przedsiębiorcy.
Nowe obowiązki informacyjne wobec konsumentów
Zmiany w ustawie o prawach konsumenta wzmacniają obowiązki informacyjne przedsiębiorców. Projekt przewiduje m.in. obowiązek jasnego informowania o istnieniu prawnego obowiązku zapewnienia zgodności towaru z umową, przekazywania informacji dotyczących trwałości produktów, możliwości ich naprawy, dostępności części zamiennych oraz – w przypadku towarów z elementami cyfrowymi – okresu zapewniania aktualizacji oprogramowania.
Wprowadzane są także ujednolicone wzory informacji i oznaczeń dotyczących gwarancji trwałości, co ma zwiększyć przejrzystość przekazu dla konsumentów.
Organy właściwe i egzekwowanie przepisów
Z perspektywy stosowania nowych regulacji kluczową rolę będzie odgrywał Prezes UOKiK, jako organ właściwy w sprawach nieuczciwych praktyk rynkowych, w tym praktyk określanych potocznie jako greenwashing. Wynika to bezpośrednio z faktu, że projekt nowelizuje ustawę o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz rozszerza katalog praktyk zakazanych w każdych okolicznościach.
Jednocześnie projekt ustawy nie ustanawia Prezesa UOKiK jako wyłącznego organu właściwego we wszystkich aspektach stosowania nowych przepisów. Równolegle zastosowanie zachowują ogólne mechanizmy ochrony konsumentów, w tym kontrola sądowa oraz kompetencje innych organów w zakresie egzekwowania obowiązków informacyjnych wynikających z ustawy o prawach konsumenta.
Dla przedsiębiorców – w tym firm z branży spożywczej, z uwzględnieniem suplementowej, FMCG, kosmetycznej, e-commerce i handlu detalicznego – projekt ustawy oznacza istotne zwiększenie ryzyk regulacyjnych związanych z komunikacją marketingową, brandingiem oraz sposobem prezentowania cech produktów i działalności.
W praktyce regulacja ta wymusi systematyczną weryfikację stosowanych komunikatów dotyczących wpływu na środowisko, nazw produktów i marek oraz posiadanie rzetelnych, możliwych do sprawdzenia podstaw dla przypisywanych korzyści środowiskowych. Ograniczona zostanie swoboda posługiwania się „zieloną” symboliką, a aktywność organów ochrony konsumentów – w szczególności UOKiK – w tym obszarze będzie wyraźnie intensyfikowana. Projekt prowadzi tym samym do przesunięcia akcentu z deklaracji marketingowych na przekaz oparty na faktach i mierzalnych kryteriach.
Projekt ustawy został opublikowany w Rządowym Procesie Legislacyjnym i – na podstawie pisma Prezesa UOKiK z dnia 21 grudnia 2025 r. – skierowany do konsultacji publicznych oraz uzgodnień międzyresortowych, prowadzonych w trybie określonym w Regulaminie pracy Rady Ministrów. W piśmie wyznaczono 30-dniowy termin na zgłaszanie uwag, co oznacza, że etap konsultacyjny znajduje się obecnie na zaawansowanym etapie i zbliża się do zakończenia.
Na szczególną uwagę zasługuje sposób przetłumaczenia i ukształtowania pojęcia environmental claim w polskiej wersji projektu ustawy oraz w powiązanych aktach prawa unijnego. Zastosowanie określenia „twierdzenie dotyczące ekologiczności” należy ocenić jako niefortunne, zwłaszcza w kontekście prawa żywnościowego. Termin „ekologiczność” ma w polskim porządku prawnym ugruntowane, normatywne znaczenie i odnosi się przede wszystkim do produkcji ekologicznej oraz posługiwania się oznaczeniami „eko”, „bio” lub „organic”, które są już dziś szczegółowo i restrykcyjnie regulowane na poziomie unijnym i krajowym.
Dodatkowo sama konstrukcja definicji budzi poważne wątpliwości. Określenie twierdzenia jako „komunikatu lub oświadczenia” nie wyjaśnia, czym w istocie jest regulowane pojęcie, ponieważ każde twierdzenie z natury rzeczy przybiera formę komunikatu lub oświadczenia. Definicja nie wskazuje w sposób jasny, co dokładnie odróżnia twierdzenia środowiskowe od innych przekazów marketingowych, a zakres pojęcia pozostaje bardzo szeroki i nieostry
Analiza polskich, angielskich i niemieckich wersji językowych dyrektywy 2024/825, a także projektu tzw. Green Claims Directive, wskazuje, że prawodawca unijny traktuje pojęcia environmental claims i green claims jako jedno pole regulacyjne, nie wprowadzając pomiędzy nimi rozróżnienia normatywnego. Znajduje to odzwierciedlenie zarówno w tytułach aktów prawnych, jak i w konstrukcji definicji, które w kolejnych przepisach odsyłają do siebie nawzajem.
W polskich wersjach językowych prowadzi to jednak do szczególnie problematycznego efektu. Z jednej strony projekt dyrektywy w sprawie oświadczeń środowiskowych posługuje się pojęciem „oświadczenia środowiskowe”, z drugiej – w obowiązujących przepisach oraz w projekcie ustawy UC111 pojęcie environmental claim zostało przetłumaczone jako „twierdzenie dotyczące ekologiczności”. W rezultacie w obrębie jednego obszaru regulacyjnego funkcjonują równolegle różne polskie określenia odnoszące się do tego samego pojęcia prawa Unii Europejskiej.
Taka niespójność terminologiczna, dodatkowo wzmocniona faktem, że prace nad projektem dyrektywy w sprawie oświadczeń środowiskowych zostały wstrzymane, prowadzi do istotnych wątpliwości interpretacyjnych i utrudnia praktyczne korzystanie z przepisów. Jednocześnie pokazuje ona, że aktualny etap krajowych prac legislacyjnych stanowi właściwy moment do uporządkowania terminologii na poziomie krajowym i odejścia od rozwiązań, które mogą w przyszłości generować rozbieżności interpretacyjne pomiędzy prawem krajowym a prawem Unii Europejskiej. W języku polskim może prowadzić do zasadniczych problemów interpretacyjnych. „Ekologiczność” nie jest neutralnym odpowiednikiem pojęcia „środowiskowy”, lecz terminem o znaczeniu normatywnym, szczególnie w sektorze żywnościowym.
W konsekwencji regulacja, która miała porządkować zasady komunikacji środowiskowej, w obecnym kształcie może generować liczne wątpliwości co do tego, które oświadczenia przedsiębiorców są „twierdzeniami” w rozumieniu przepisów, a które pozostają poza ich zakresem. Jest to rozwiązanie nie tylko nieintuicyjne, lecz także utrudniające praktyczne korzystanie z przepisów zarówno przez przedsiębiorców, jak i przez organy je stosujące.
Nowa definicja oświadczenia środowiskowego
Jaka zatem może być definicja oświadczenia środowiskowego, odpowiadająca treści i założeniom prawodawcy? Poniżej przedstawiam propozycję definicji „oświadczenia środowiskowego”, która w mojej opinii najpełniej oddaje sens wersji angielskiej i niemieckiej oraz intencje unijnego prawodawcy.
„oświadczenie środowiskowe” oznacza każdy komunikat lub sposób przedstawienia informacji, który nie jest wymagany przepisami prawa Unii Europejskiej ani prawa krajowego, niezależnie od jego formy, w tym w postaci tekstu, obrazu, elementu graficznego lub symbolu, takiego jak oznakowanie, nazwa marki, firma lub nazwa produktu, stosowany w ramach komunikacji handlowej, i który stwierdza lub sugeruje, że produkt, kategoria produktów, marka lub przedsiębiorca wywiera pozytywny wpływ na środowisko, nie wywiera wpływu na środowisko, wywiera mniejszy negatywny wpływ na środowisko niż inne produkty, kategorie produktów, marki lub przedsiębiorcy albo że wpływ produktu, kategorii produktów, marki lub przedsiębiorcy na środowisko uległ poprawie w czasie.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/825 z dnia 28 lutego 2024 r. w sprawie zmiany dyrektyw 2005/29/WE i 2011/83/UE w odniesieniu do wzmocnienia pozycji konsumentów w procesie transformacji ekologicznej poprzez lepszą ochronę przed nieuczciwymi praktykami oraz lepsze informowanie (Dz. U. UE. L. z 2024 r. poz. 825).
