powrót do Aktualności
Choć marcowe dokumenty Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA) dotyczą horyzontalnie substancji per- i polifluoroalkilowych (PFAS), ich znaczenie dla branży spożywczej może okazać się istotne już w krótkiej perspektywie. Eksperci prawa żywnościowego IGI FOOD LAW przeanalizowali te materiały z punktu widzenia ich potencjalnych skutków dla sektora żywności, w szczególności w obszarze materiałów i wyrobów do kontaktu z żywnością.
WAŻNE: Treści, koncepcje i opracowania publikowane przez IGI FOOD LAW stanowią własność intelektualną IGI FOOD LAW i podlegają ochronie na podstawie przepisów prawa autorskiego. Wszelkie inspiracje są mile widziane, jednak prosimy o etyczne korzystanie z naszych materiałów oraz poszanowanie praw autorskich i know-how IGI FOOD LAW.
W marcu 2026 r. ECHA opublikowała kilka dokumentów dotyczących planowanego prawnego ograniczenia PFAS w Unii Europejskiej. Nie pojawiły się one jednocześnie; ich łączna analiza pokazuje, na jakim etapie znajduje się dziś procedura regulacyjna.
Z opublikowanych materiałów wynika, że zarówno RAC, jak i SEAC popierają wprowadzenie ograniczenia PFAS na poziomie całej Unii Europejskiej, obejmującego produkcję, wprowadzanie do obrotu oraz stosowanie tych substancji. Nie jest to jednak poparcie bezwarunkowe. Oba komitety wskazują, że ograniczenie powinno przewidywać określone derogacje, czyli wyjątki dla wybranych zastosowań, a także dodatkowe środki mające ograniczać emisje PFAS tam, gdzie ich stosowanie miałoby zostać czasowo utrzymane. Już samo to pokazuje, że nie chodzi o prosty zakaz w każdej sytuacji, lecz o bardziej zniuansowane podejście, oparte na ocenie ryzyka, dostępności alternatyw i proporcjonalności środka regulacyjnego.
Warto przy tym wyjaśnić podstawowe skróty pojawiające się w tych dokumentach
Z perspektywy merytorycznej najważniejsza jest opinia RAC. Komitet ten uznał, że PFAS stwarzają narastające ryzyko dla ludzi i środowiska. W opisie przedstawionym przez ECHA podkreślono przede wszystkim ich bardzo dużą trwałość, zdolność do długotrwałego utrzymywania się w środowisku, przemieszczania się na znaczne odległości oraz zanieczyszczania gleb i wód gruntowych. ECHA wskazuje również, że część tych substancji może powodować poważne skutki zdrowotne, w tym nowotwory oraz szkodliwe oddziaływanie na rozrodczość. W ocenie RAC obecne środki regulacyjne nie są wystarczające, aby skutecznie kontrolować emisje PFAS, dlatego potrzebne jest dalsze działanie na poziomie Unii Europejskiej.
Jednocześnie RAC nie ograniczył się do ogólnego poparcia dla ograniczenia. Komitet wskazał także, że jeżeli decydenci polityczni utrzymają derogacje dla określonych zastosowań, konieczne powinno być uzupełnienie ograniczenia o konkretne środki zarządzania ryzykiem. W komunikacie ECHA wymieniono m.in. obowiązek stosowania planów zarządzania PFAS dla producentów i użytkowników przemysłowych, monitoring emisji, komunikację w łańcuchu dostaw dotyczącą stosowania PFAS, jasne oznakowanie dla konsumentów wraz z instrukcjami bezpiecznego użytkowania i usuwania, a także raportowanie emisji PFAS z zakładów produkcyjnych i przemysłowych do ECHA. Powyższe pokazuje, że nawet tam, gdzie zakaz nie miałby działać natychmiast albo bezwyjątkowo, oczekuje się ograniczania emisji i większej przejrzystości.
Projekt opinii SEAC uzupełnia ten obraz o perspektywę społeczno-ekonomiczną. SEAC zwraca uwagę, że PFAS są wykorzystywane w bardzo wielu zastosowaniach w Europie, a zatem działanie wyłącznie na poziomie krajowym mogłoby prowadzić do zakłóceń handlu i nierównych warunków konkurencji na rynku wewnętrznym. Z tego względu komitet również popiera działanie na poziomie całej UE. Jednocześnie SEAC uznaje, że aby ograniczenie było proporcjonalne, potrzebne mogą być ukierunkowane derogacje dla tych zastosowań, dla których na podstawie dostępnych dowodów nie ma jeszcze odpowiednich alternatyw albo w których analiza kosztów i korzyści przemawia za bardziej stopniowym podejściem. SEAC popiera też co do zasady środki minimalizujące emisje dla zastosowań objętych derogacjami, chociaż – jak wyraźnie zaznaczono – na obecnym etapie komitet nie przesądza jeszcze, czy konkretne środki są proporcjonalne we wszystkich przypadkach.
Istotnym elementem całego pakietu marcowych dokumentów jest również publikacja wytycznych do konsultacji projektu opinii SEAC. Ten dokument ma znaczenie praktyczne, ponieważ pokazuje, jakiego rodzaju dane i argumenty ECHA oczekuje od uczestników konsultacji. Konsultacja została uruchomiona 26 marca 2026 r. i trwa 60 dni, czyli do 25 maja 2026 r. Z wytycznych wynika, że konsultacja dotyczy projektu opinii SEAC, a więc aspektów społeczno-ekonomicznych, a nie ponownej oceny zagrożeń czy ryzyka w rozumieniu analiz RAC.
Zainteresowane strony powinny przedstawiać przede wszystkim informacje o dostępności alternatyw, wykonalności technicznej i ekonomicznej zastąpienia PFAS, wolumenach stosowania, możliwym wpływie na działalność gospodarczą, zatrudnienie czy funkcjonowanie poszczególnych sektorów. Przewidziano zarówno ankiety sektorowe, jak i ankietę ogólną, a ECHA wskazała 14 sektorów ocenianych szczegółowo przez SEAC, w tym m.in. materiały i opakowania do kontaktu z żywnością.
To właśnie ten element nadaje sprawie szczególne znaczenie dla firm z branży spożywczej. PFAS nie są zagadnieniem ograniczonym do klasycznego przemysłu chemicznego.
Z dokumentów ECHA wyraźnie wynika, że jednym z sektorów objętych szczegółową oceną są materiały do kontaktu z żywnością oraz opakowania. Dla przedsiębiorstw branży spożywczej oznacza to, że planowane ograniczenie może bezpośrednio oddziaływać na dostępność określonych materiałów opakowaniowych i rozwiązań barierowych, a w konsekwencji także na łańcuch dostaw, parametry użytkowe opakowań i koszty zgodności regulacyjnej. Jednocześnie konsultacja publiczna stwarza możliwość przedstawienia danych dotyczących realnej dostępności alternatyw, czasu potrzebnego na ich wdrożenie oraz potencjalnych skutków ekonomicznych i operacyjnych. Znaczenie regulacyjne omawianych dokumentów jest bardzo duże. Nie są to jeszcze przepisy, ale jest to zaawansowany etap procedury, w którym ocena naukowa została już w dużej mierze przeprowadzona.
Po zakończeniu tego etapu SEAC ma przyjąć opinię do końca 2026 r., a następnie obie opinie zostaną przekazane Komisji Europejskiej. To właśnie na ich podstawie Komisja przygotuje projekt ograniczenia, który będzie następnie omawiany i poddany pod głosowanie. Zatem marcowe dokumenty ECHA bardzo wyraźnie przybliżają proces do etapu legislacyjnego, na którym proponowane ograniczenie może przybrać postać konkretnych wymagań prawnych.
Dla firm z branży spożywczej i producentów opakowań to moment, w którym potrzebna staje się identyfikacja zastosowań PFAS w materiałach, opakowaniach i procesach, weryfikacja dostępności alternatyw oraz ocena, w jakim zakresie warto włączyć się w konsultacje publiczne.
Informacje tego rodzaju, podobnie jak inne istotne zagadnienia dotyczące działalności firm z branży spożywczej oraz planowanych zmian przepisów, eksperci IGI FOOD LAW omawiają również w formule IGI FOOD LAW ALERT.
Comiesięczny IGI FOOD LAW ALERT pomaga:
Zapraszamy do subskrypcji IGI FOOD LAW ALERT igifoodlaw@igifoodlaw.com
Omawiane dokumenty dostępne są TUTAJ
