powrót do Aktualności

Ekstrakty roślinne, rośliny stosowane w tradycyjnej medycynie chińskiej – GEKOS- Suplement diety czy produkt leczniczy? dr Izabela Tańska

16 listopada 2026

Czy susz, ekstrakt lub granulat roślinny stosowany w tradycyjnej medycynie chińskiej można sprzedawać jako składnik suplementu diety? W Niemczech trwają prace nad kluczowym dla branży stanowiskiem. W projekcie stanowiska nr 01/2026 wspólna komisja ekspertów niemieckich urzędów BVL i BfArM (GEKOS) proponuje ocenę każdego produktu z uwzględnieniem jego składu, stopnia przetworzenia, działania i sposobu prezentacji. Dokument omawia przypadki importowanych granulatów dla aptek, ekstraktów z bylicy rocznej oraz preparatów reklamowanych jako środki zapobiegające astmie lub stosowane w leczeniu kamicy. Przykłady pokazują, jakie informacje producent lub importer powinien mieć przed rozpoczęciem sprzedaży i co niemieckie organy mogą zakwestionować w przypadku produktów już dostępnych na rynku.

© IGI FOOD LAW. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, publikowanie lub wykorzystywanie chronionych fragmentów tekstu w innych opracowaniach wymaga uprzedniej zgody IGI FOOD LAW, z wyjątkiem przypadków dozwolonych prawem. IGI FOOD LAW zastrzega możliwość dochodzenia roszczeń w przypadku naruszenia praw autorskich.

Od czego zaczyna się ocena produktu?

GEKOS proponuje najpierw ustalić, czy do preparatu mają zastosowanie przepisy szczególne, np. dotyczące środków odurzających lub nowych substancji psychoaktywnych. Następnie należy ocenić, czy produkt spełnia kryteria produktu leczniczego ze względu na prezentację lub ze względu na działanie. Jeżeli preparat mieści się w definicji żywności z art. 2 rozporządzenia (WE) nr 178/2002, dalsza ocena obejmuje jego bezpieczeństwo, status nowej żywności oraz zgodność oznakowania i reklamy. Jeżeli ma być sprzedawany jako suplement diety, trzeba również ustalić, czy odpowiada definicji tej kategorii i spełnia dotyczące jej wymagania. Projekt koncentruje się na produktach roślinnych w obrocie. Indywidualnie przepisywane preparaty sporządzane i wydawane pacjentom przez apteki pozostają poza jego zakresem.

Kiedy preparat roślinny może zostać uznany za produkt leczniczy?

Znaczenie ma cała prezentacja produktu, w tym oferta internetowa. Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 niemieckiej ustawy o produktach leczniczych (Arzneimittelgesetz, AMG) znaczenie ma sposób przedstawienia preparatu jako środka służącego leczeniu, łagodzeniu lub zapobieganiu chorobom. Przy sprzedaży internetowej ocena może obejmować nazwę, etykietę, kartę produktu, zalecenia dotyczące stosowania i materiały, do których odsyła sprzedawca. GEKOS opisuje oferty, w których informacje o stosowaniu preparatów w konkretnych dolegliwościach znajdowały się na stronach dostępnych przez odsyłacze z ofert sprzedażowych. Dla firmy oznacza to, że przegląd samego opakowania może pominąć istotną część przekazu docierającego do niemieckiego konsumenta.

Działanie ocenia się dla konkretnego składu i zalecanej porcji

W przypadku produktu leczniczego ze względu na działanie zastosowanie ma § 2 ust. 1 pkt 2 lit. a AMG. W wyroku C‑140/07, Hecht‑Pharma TSUE wskazał, że trzeba uwzględnić właściwości konkretnego produktu, w tym jego skład i zawartość substancji czynnych. Przy normalnym stosowaniu preparat musi być zdolny do znaczącego przywrócenia, skorygowania lub zmodyfikowania funkcji fizjologicznych poprzez działanie farmakologiczne, immunologiczne lub metaboliczne. Publikacja dotycząca innego ekstraktu z tej samej rośliny może mieć ograniczoną wartość, jeżeli preparaty różnią się profilem składu lub ilością substancji czynnych przyjmowaną w zalecanej porcji. Reguła pierwszeństwa prawa farmaceutycznego z § 2 ust. 3a AMG ma zastosowanie, gdy po uwzględnieniu wszystkich cech produkt spełnia definicję produktu leczniczego i może jednocześnie mieścić się w innej kategorii. W sprawie Hecht‑Pharma TSUE powiązał zastosowanie tej reguły z uprzednim ustaleniem, że produkt spełnia kryteria kwalifikacji jako produkt leczniczy.

Granulaty przeznaczone dla aptek mogą podlegać prawu farmaceutycznemu już przy imporcie

Komisja przywołuje wyrok niemieckiego Federalnego Sądu Administracyjnego z 3 marca 2011 r. (3 C 8/10). Sprawa dotyczyła granulatów roślinnych przetwarzanych przemysłowo i standaryzowanych w kraju pochodzenia. Po przywozie niemieckie apteki odważały je i łączyły według indywidualnej receptury. Sąd uznał, że te czynności nie stanowiły dalszego istotnego etapu przetwarzania. W okolicznościach tej sprawy granulaty miały status produktów leczniczych już przy imporcie, co wiązało się z obowiązkiem uzyskania zezwolenia na przywóz na podstawie § 72 AMG. Dla importerów istotne są więc zakres przetwarzania przed przywozem, przeznaczenie materiału oraz charakter czynności wykonywanych po jego dostarczeniu do Niemiec.

Jakie treści z etykiet są kwestionowane?

Na etykietach analizowanych produktów pojawiały się m.in. określenia „roślina lecznicza” i „środek nasenny”, a także deklaracje dotyczące leczenia kamicy nerkowej lub żółciowej oraz zapobiegania astmie. Art. 7 ust. 3 i 4 rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 zakazuje przypisywania żywności właściwości zapobiegania chorobom ludzi, ich leczenia lub wyleczenia oraz wywoływania takiego wrażenia. Przepis obejmuje także reklamę i prezentację żywności. Deklaracja dotycząca leczenia kamicy może zatem stanowić naruszenie prawa żywnościowego również wtedy, gdy ocena całego produktu nie daje podstaw do zakwalifikowania go jako produktu leczniczego. Komisja zakwestionowała również użycie skrótu TCM w analizowanych informacjach o produktach, wiążąc go z sugestią zastosowania medycznego. Dla przedsiębiorcy, który chce odwołać się do tradycyjnej medycyny chińskiej w nazwie lub opisie żywności, znaczenie ma więc kontekst całego przekazu. Ocenie warto poddać łącznie nazwę produktu, opis oczekiwanych efektów, zalecenia stosowania oraz treści dostępne z poziomu oferty sprzedażowej.

„Tradycyjnie stosowany” może być częścią oświadczenia zdrowotnego

Wśród analizowanych deklaracji GEKOS wymienia odwołania do poprawy apetytu, trawienia lub krążenia oraz do zmniejszenia zmęczenia. Poprzedzenie takiej deklaracji słowami „tradycyjnie stosowany” nadal może sugerować związek między produktem lub jego składnikiem a zdrowiem. Zgodnie z art. 10 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 oświadczenia zdrowotne co do zasady wymagają dopuszczenia i stosowania zgodnie z odpowiednimi warunkami. Art. 10 ust. 3 dotyczy ogólnych, nieswoistych odniesień do zdrowia lub dobrego samopoczucia, którym musi towarzyszyć odpowiednie szczególne oświadczenie zdrowotne. Przy ocenie oświadczeń dotyczących składników roślinnych należy uwzględnić wyrok TSUE z 30 kwietnia 2025 r. w sprawie C‑386/23, Novel Nutriology. W przypadku oświadczenia, którego ocenę zawieszono, przedsiębiorca powinien ustalić, czy konkretna deklaracja może korzystać z właściwego środka przejściowego na podstawie art. 28 rozporządzenia nr 1924/2006. Sam status on hold nie przesądza o dopuszczalności stosowania oświadczenia w reklamie suplementu.

Novel food. Czego dowodzi historia stosowania rośliny?

GEKOS przywołuje przykład bylicy rocznej (Artemisia annua) i postanowienie Wyższego Sądu Administracyjnego Badenii-Wirtembergii z 8 lutego 2021 r. (9 S 3951/20). W sprawie przedstawiono m.in. informacje o dystrybucji ekstraktów ziołowych w kontekście tradycyjnej medycyny chińskiej. Materiał ten nie wykazywał znaczącego spożycia ocenianego produktu jako żywności w UE przed 15 maja 1997 r. Przy ocenie dowodów historycznych trzeba zatem ustalić, jaki preparat sprzedawano, w jakim celu, w jakiej postaci i w jakiej skali. Dokument handlowy może potwierdzać obecność surowca na rynku, a jego wartość dla oceny novel food zależy także od tego, czy pozwala wykazać użycie w żywności. Na podstawie art. 3 ust. 2 lit. a rozporządzenia (UE) 2015/2283 ocena powinna dotyczyć składnika w postaci przewidzianej do wprowadzenia na rynek. W przypadku preparatów roślinnych istotne są m.in. gatunek, część rośliny, proces produkcji i skład uzyskanego preparatu. Przykładowo dowody dotyczące spożywania naparu z liści mogą mieć ograniczoną wartość przy ocenie skoncentrowanego ekstraktu z korzenia tej samej rośliny. Jeżeli żywność stosowano w UE przed 15 maja 1997 r. wyłącznie w suplementach diety, jej zastosowanie w innej żywności, np. w napoju, co do zasady jest objęte definicją nowej żywności na podstawie art. 3 ust. 2 lit. a ppkt (x) – status należy zweryfikować w odniesieniu do konkretnego składnika. W praktyce przedsiębiorca powinien sprawdzić unijny wykaz dopuszczonej nowej żywności ustanowiony rozporządzeniem wykonawczym (UE) 2017/2470. Jeżeli wykaz zawiera odpowiedni wpis, należy porównać specyfikację własnego składnika z wpisem oraz sprawdzić przewidziane kategorie żywności, warunki stosowania i wymagania dotyczące oznakowania. Katalog statusu novel food Komisji Europejskiej i opublikowane wyniki konsultacji pomagają w ocenie. Jeżeli wątpliwości pozostają, art. 4 rozporządzenia 2015/2283 przewiduje konsultację z państwem członkowskim, w którym przedsiębiorca zamierza po raz pierwszy wprowadzić daną żywność do obrotu. Tryb konsultacji określa rozporządzenie wykonawcze (UE) 2018/456.

Historia spożycia w Chinach może uzasadniać odrębną ścieżkę

Rozporządzenie 2015/2283 przewiduje procedurę dotyczącą tradycyjnej żywności z państwa trzeciego. Jednym z warunków jest udokumentowanie bezpiecznego stosowania ocenianej żywności przez co najmniej 25 lat w zwyczajowej diecie znaczącej liczby osób w przynajmniej jednym państwie trzecim. Przy ocenie tej możliwości trzeba więc ustalić, czy dostępne źródła opisują spożycie konkretnego produktu w zwyczajowej diecie. Sama dokumentacja stosowania terapeutycznego nie wykazuje spełnienia tego warunku. Podstawę stanowią art. 3 ust. 2 lit. b i c oraz art. 14–20 rozporządzenia 2015/2283.

Bezpieczeństwo. Od identyfikacji gatunku po zakaz stosowania przęśli

Projekt opisuje przypadek ciężkich uszkodzeń nerek w Belgii po zastosowaniu preparatu odchudzającego, w którym wskutek pomyłki zamiast deklarowanej Stephania tetrandra użyto Aristolochia fangchi, zawierającej kwasy arystolochowe. Dla importera jest to przykład ryzyka związanego z identyfikacją surowca. Jeżeli podobne nazwy zwyczajowe mogą prowadzić do pomyłki, specyfikacja powinna określać pełną nazwę botaniczną i część rośliny, a plan kontroli powinien przewidywać metodę umożliwiającą potwierdzenie tożsamości surowca w postaci, w jakiej jest dostarczany. Tojad mocny i przęśl chińska wymagają odrębnego ujęcia prawnego. GEKOS przywołuje tojad mocny (Aconitum napellus) jako przykład surowca ujętego na liście A niemieckiego wykazu substancji federacji i krajów związkowych, obejmującej substancje nierekomendowane do stosowania w żywności ze względu na znane ryzyka. W przypadku przęśli chińskiej (Ephedra sinica) obowiązuje wiążący zakaz unijny. Ziele przęśli i preparaty pochodzące z gatunków Ephedra są wymienione w części A załącznika III do rozporządzenia (WE) nr 1925/2006. Na podstawie art. 8 ust. 2 lit. a ppkt (i) tego rozporządzenia ich stosowanie w żywności, w tym w suplementach diety, jest zakazane.

W przypadku składników, które mogą być stosowane w żywności, ocena na podstawie art. 14 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 powinna uwzględniać właściwości surowca, wpływ przetwarzania, warunki stosowania i przewidywane narażenie konsumenta. GEKOS wskazuje m.in. na metale ciężkie, mykotoksyny, pozostałości pestycydów oraz ryzyko obecności niezadeklarowanych substancji farmakologicznie czynnych. Plan badań trzeba dobrać do surowca, produktu i ryzyka. Właściwe limity ustala się z uwzględnieniem kategorii produktu i rodzaju zanieczyszczenia, w szczególności na podstawie rozporządzeń (UE) 2023/915 i (WE) nr 396/2005.

Na jakim etapie są prace GEKOS?

BVL opublikował projekt stanowiska GEKOS nr 01/2026 9 lipca 2026 r., a w ramach konsultacji, które zakończyły się 2 września 2026 r., niemieckie organizacje zajmujące się tradycyjną medycyną chińską złożyły wspólne uwagi. Ich omówienie wpisano do porządku obrad 42. posiedzenia GEKOS, zaplanowanego na 6 października 2026 r. Opublikowany projekt przedstawia podejście eksperckie do oceny produktów granicznych. Podstawą kwalifikacji i oceny możliwości sprzedaży konkretnego preparatu pozostają obowiązujące przepisy UE i prawa niemieckiego. Po formalnym przyjęciu stanowisko GEKOS będzie opinią ekspercką o charakterze doradczym, z której niemieckie organy nadzoru nad żywnością i produktami leczniczymi będą mogły korzystać przy ocenie preparatów roślinnych. Choć stanowisko nie będzie prawnie wiążące, może wspierać bardziej jednolitą praktykę organów krajów związkowych, m.in. w zakresie oceny działania i prezentacji produktu, jego bezpieczeństwa oraz statusu novel food. Kwalifikacja konkretnego preparatu nadal będzie wymagała indywidualnej oceny na podstawie obowiązujących przepisów.

Składniki roślinne w Polsce

W Polsce ocena przebiega według tych samych zasad unijnych, ale stosuje się polskie przepisy o kwalifikacji produktu, krajowe ograniczenia dotyczące składu oraz procedurę powiadomienia GIS. Projekt GEKOS może pomóc w ocenie produktu granicznego, zwłaszcza gdy firma sprzedaje ten sam ekstrakt w Polsce i w Niemczech. Kwalifikację na polskim rynku trzeba jednak uzasadnić na podstawie właściwych przepisów i danych dotyczących konkretnego preparatu. Podstawą jest art. 2 pkt 32 Prawa farmaceutycznego. Znaczenie mają zarówno sposób prezentacji produktu, jak i jego działanie przy normalnym stosowaniu. Jeżeli produkt spełnia jednocześnie kryteria produktu leczniczego i suplementu diety, zgodnie z art. 3a stosuje się Prawo farmaceutyczne.

Art. 2 pkt 32 produktem leczniczym – jest substancja lub mieszanina substancji, przedstawiana jako posiadająca właściwości zapobiegania lub leczenia chorób występujących u ludzi lub zwierząt lub podawana w celu postawienia diagnozy lub w celu przywrócenia, poprawienia lub modyfikacji fizjologicznych funkcji organizmu poprzez działanie farmakologiczne, immunologiczne lub metaboliczne;

Art.  3a. [Produkty z pogranicza – borderline products] Do produktu spełniającego jednocześnie kryteria produktu leczniczego oraz kryteria innego rodzaju produktu, w szczególności suplementu diety, produktu kosmetycznego lub wyrobu medycznego, określone odrębnymi przepisami, stosuje się przepisy niniejszej ustawy.

Znaczenie dla FIRM – producentów, importerów i dystrybutorów

„Projekt stanowiska opracowywanego przez GEKOS ma bardzo praktyczny charakter. Może posłużyć jako lista kontrolna przy ocenie ryzyk związanych z wprowadzaniem do obrotu preparatów roślinnych, zwłaszcza ekstraktów i granulatów, których skład, działanie lub sposób prezentacji mogą sytuować je na pograniczu żywności i produktów leczniczych. Zagadnienia poruszone w projekcie przekładają się na sześć pytań, które warto uwzględnić zarówno przy opracowywaniu receptury, jak i przy przeglądzie produktów już dostępnych w sprzedaży.

  1. Jaki dokładnie preparat roślinny jest przedmiotem oceny? Znaczenie mają gatunek, część rośliny, sposób przetwarzania lub ekstrakcji, specyfikacja preparatu, zawartość substancji istotnych dla oceny oraz zalecana porcja dzienna. Zmiana dostawcy lub procesu wytwarzania może wpłynąć na skład preparatu, przewidywane działanie albo jego porównywalność z preparatem, dla którego udokumentowano historię spożycia.
  2. Czy produkt może spełniać kryteria produktu leczniczego? Ocena obejmuje zarówno sposób prezentacji, w tym deklarowane przeznaczenie, jak i działanie przy normalnym stosowaniu. W przypadku skoncentrowanego ekstraktu istotne jest, czy dane naukowe dotyczą preparatu o porównywalnym składzie i ilości przyjmowanej w zalecanej porcji.
  3. Czy składnik ma status novel food w planowanym zastosowaniu? Historia stosowania rośliny w tradycyjnej medycynie chińskiej sama w sobie nie wykazuje znaczącego spożycia ocenianego preparatu jako żywności w UE przed 15 maja 1997 r. Jeżeli składnik jest nową żywnością, znaczenie ma to, czy odpowiedni wpis w unijnym wykazie obejmuje jego specyfikację, kategorię żywności i planowane warunki stosowania.
  4. Czy składnik może być zastosowany, a produkt bezpieczny w przewidzianych warunkach stosowania? Ocena obejmuje zakazy i ograniczenia dotyczące konkretnego surowca, potwierdzenie jego tożsamości oraz zagrożenia wynikające m.in. z naturalnych składników rośliny, pomyłek gatunkowych, zanieczyszczeń lub obecności niezadeklarowanych substancji farmakologicznie czynnych. W przypadku produktu już sprzedawanego ustalenia dotyczące bezpieczeństwa mogą prowadzić do wycofania go z obrotu i powiadomienia właściwego organu zgodnie z art. 19 rozporządzenia (WE) nr 178/2002.
  5. Jakie działanie przypisuje produktowi komunikacja handlowa? Analiza obejmuje nazwę i etykietę, instrukcję stosowania, opisy w sklepach internetowych, reklamy oraz treści udostępniane przez dystrybutorów. Wzmianki o leczeniu lub zapobieganiu chorobom mogą naruszać prawo żywnościowe i wpływać na kwalifikację produktu. Także opis „tradycyjnego zastosowania” może stanowić oświadczenie zdrowotne, jeżeli sugeruje związek między spożyciem preparatu a zdrowiem.
  6. Jakie wymagania obowiązują na rynku docelowym? W Niemczech producent lub importer zgłasza suplement do BVL najpóźniej przy pierwszym wprowadzeniu go do obrotu, załączając wzór etykiety. W Polsce pierwsze wprowadzenie suplementu do obrotu wymaga powiadomienia GIS i przekazania m.in. wzoru oznakowania w języku polskim. W obu przypadkach zgłoszenie ma charakter informacyjny, a odpowiedzialność za zgodność produktu z przepisami ponosi przedsiębiorca.”

Dr Izabela Tańska 

© IGI FOOD LAW. Wszelkie prawa zastrzeżone.

  • Eksperci IGI FOOD LAW oceniają skład i bezpieczeństwo suplementów diety oraz kwalifikację prawną produktów, w tym preparatów roślinnych na pograniczu żywności i produktów leczniczych.
  • Specjalizujemy się w ocenie statusu novel food i wspieramy przedsiębiorców zarówno w konsultacjach dotyczących statusu składnika, jak i w procedurach uzyskiwania zezwoleń na wprowadzenie nowej żywności do obrotu.
  • Jeśli planujesz sprowadzić ekstrakt roślinny lub chcesz ustalić, czy można go zastosować w suplemencie diety, napoju lub innej kategorii żywności, skontaktuj się z ekspertami IGI FOOD LAW. igifoodlaw@igifoodlaw.com

Źródło informacji 

Newsletter IGI FOOD LAW

Zapisz się, aby otrzymywać informacje o zmianach regulacyjnych, wyrokach, analizach i aktualnościach IGIFL