Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej (JRC) opublikowało raport „Monitoring the nutrition quality of Europe’s food offer”, dotyczący jakości żywieniowej żywności opakowanej dostępnej na europejskim rynku. Publikacja wykorzystuje dane zgromadzone w bazie FABLE, obejmującej ponad 180 tys. produktów z 21 krajów, w tym Polski.
© IGI FOOD LAW. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, publikowanie lub wykorzystywanie chronionych fragmentów tekstu w innych opracowaniach wymaga uprzedniej zgody IGI FOOD LAW, z wyjątkiem przypadków dozwolonych prawem. IGI FOOD LAW zastrzega możliwość dochodzenia roszczeń w przypadku naruszenia praw autorskich.
Raport pokazuje, gdzie istnieją możliwości poprawy receptur i jak oceniać efekty reformulacji. Istotnym ustaleniem jest nierównomierność zmian: spadkom zawartości cukrów lub soli mogą towarzyszyć wzrosty tłuszczów nasyconych albo spadki błonnika i białka. Autorzy wskazują zatem potrzebę oceny całego profilu żywieniowego oraz ustalania celów dla porównywalnych grup produktów, z uwzględnieniem ich spożycia. Publikacja ma charakter naukowo-techniczny.
Poniżej przedstawiamy 12 kwestii, które wyjaśniają założenia analizy JRC — od rozpoznania składu oferty rynkowej, przez ocenę możliwości i efektów reformulacji, po wskazanie potrzeb dalszego monitoringu.
- Punktem wyjścia jest skład żywności dostępnej na rynku. JRC analizuje informacje z etykiet, aby ustalić, jakie produkty tworzą europejską ofertę i gdzie potrzebna jest poprawa ich jakości żywieniowej.
- Badanie koncentruje się na pięciu grupach istotnych dla reformulacji. Płatki śniadaniowe, produkty piekarnicze, świeży nabiał i desery, przetwory mięsne oraz napoje – wybrano ze względu na ich znaczenie w podaży cukrów, tłuszczów lub soli i priorytety państw uczestniczących w projekcie.
- Porównanie podobnych produktów pozwala sprawdzić, czy poprawa receptur jest możliwa. Duże różnice wewnątrz podkategorii pokazują, że produkty o korzystniejszych parametrach już istnieją i mogą stanowić punkt odniesienia.
- Podział na podkategorie pomaga ustalić konkretne cele zmian. Osobna analiza np. pieczywa i croissantów pozwala wskazać problem właściwy dla danej grupy, zamiast wyznaczać jeden cel dla produktów o odmiennych recepturach i funkcjach.
- Porównania między krajami służą rozpoznaniu różnic w ofercie.
- Analiza zmian w czasie sprawdza, czy oferta staje się korzystniejsza żywieniowo. W płatkach śniadaniowych i nabiale odnotowano spadki cukrów, lecz wyniki dla pozostałych składników pokazują, że postęp jest nierównomierny.
- Jednoczesna ocena kilku składników pozwala wykryć niekorzystne zmiany towarzyszące reformulacji. Obserwowanym spadkom cukrów towarzyszyły wzrosty tłuszczów, a redukcji soli w pieczywie — spadki błonnika i białka; dlatego sukcesu nie należy mierzyć jednym parametrem.
- Połączenie składu produktów z danymi o spożyciu pomaga ustalić priorytety. Znaczenie reformulacji zależy również od ilości spożywanej żywności, co wyjaśnia szczególną rolę pieczywa w ograniczaniu podaży soli.
- Ocena produktów roślinnych pozwala uchwycić skutki zmian w strukturze oferty. Wyższej zawartości błonnika w części roślinnych odpowiedników nabiału towarzyszyły większa ilość soli i mniejsza ilość białka.
- Sama tabela wartości odżywczej nie wystarcza do pełnej oceny cukrów i błonnika. Podaje łączną ilość cukrów, bez rozróżnienia np. cukru dodanego i laktozy naturalnie obecnej w mleku; nie wskazuje też, czy błonnik pochodzi ze składników produktu, czy został dodany osobno. Ocena tych różnic wymaga analizy wykazu składników, a niekiedy również dodatkowych informacji o składzie.
- Odniesienie wyników do zaleceń żywieniowych pozwala ocenić znaczenie różnic rynkowych. Produkt korzystniejszy od konkurencji może nadal dostarczać dużo soli, dlatego względny ranking w kategorii nie wystarcza do oceny jego udziału w diecie.
- Ocena jakości danych wskazuje, jak należy rozwijać monitoring. Różne lata zbierania danych i zakresy prób ograniczają porównania, dlatego JRC proponuje ich ujednolicenie oraz wykorzystanie FABLE do ustalania celów i śledzenia zmian; dla Polski dostępny jest tylko jeden pomiar.
Ogólny wniosek po lekturze Raportu
Reformulacja zachodzi, ale poprawa jakości żywieniowej jest nierównomierna i nie obejmuje wszystkich ocenianych parametrów.
Należy pamiętać, że jest to raport naukowo-techniczny JRC wspierający kształtowanie polityki na podstawie dowodów. Nie ustanawia obowiązków ani wiążących limitów składu. Ten Dokument może jednak dostarczać uzasadnienia dla przyszłych działań regulacyjnych, a jego treść nie musi odzwierciedlać stanowiska Komisji Europejskiej.
Znaczenie dla firm i administracji publicznej
Do czego raport może się przydać? Dla firm spożywczych raport może stanowić podstawę do porównywania receptur z ofertą rynkową, określania celów reformulacji i oceny skutków zmian składu. Wskazuje, dlaczego prace nad ograniczeniem cukrów lub soli powinny obejmować również pozostałe parametry żywieniowe. Może także wspierać współpracę działów rozwoju produktów, jakości i regulacyjnych przy ocenie, czy komunikacja dotycząca zmienionej receptury odpowiada rzeczywistemu zakresowi poprawy. Dla administracji publicznej wyniki mogą być materiałem do ustalania priorytetów polityki żywieniowej, projektowania programów reformulacji i monitorowania ich efektów. Przy korzystaniu z danych należy uwzględniać lata ich zebrania.
RAPORT
