powrót do Aktualności
Prawie 1900 mg aluminium/kg, produkt uznany za niebezpieczny, wycofania z rynku w wielu państwach UE – a jednocześnie brak najwyższego dopuszczalnego poziomu aluminium dla matchy w unijnym prawie. Przypadek zgłoszony w RASFF pokazuje bardzo dobrze, dlaczego ocena zgodności żywności nie może sprowadzać się do sprawdzenia tabeli limitów. Przy okazji przypomina o jeszcze jednym problemie: czy na etykiecie wystarczy napisać po prostu „matcha”?
WAŻNE: Treści, analizy, koncepcje oraz autorskie opracowania publikowane przez IGI FOOD LAW stanowią własność intelektualną IGI FOOD LAW i podlegają ochronie prawnej. Kopiowanie, powielanie, parafrazowanie lub wykorzystywanie naszych materiałów – w całości lub w części – w szczególności w publikacjach komercyjnych, newsletterach, alertach prawnych i materiałach marketingowych, bez wskazania źródła lub zgody IGI FOOD LAW, jest niedopuszczalne. Zachęcamy do dzielenia się wiedzą i podejmowania tematów, które poruszamy, jednak oczekujemy poszanowania autorstwa, praw autorskich oraz know-how IGI FOOD LAW. W przypadku korzystania z naszych publikacji należy wyraźnie wskazać IGI FOOD LAW jako źródło.
3 lipca 2026 r. Niemcy zgłosiły w systemie RASFF przypadek dotyczący sproszkowanej zielonej herbaty – matchy – pochodzącej z Chin i wprowadzonej na rynek za pośrednictwem Niderlandów. Zgłoszenie nr 2026.5922 było wynikiem urzędowej kontroli na rynku i zostało sklasyfikowane jako information notification for follow-up. W badanej próbce stwierdzono: 1896 ± 455 mg aluminium/kg. W ocenie przekazanej do RASFF wskazano, że ze względu na wysoką zawartość aluminium próbkę należy uznać za żywność niebezpieczną (unsafe food). Decyzję dotyczącą ryzyka oznaczono jako potential risk. Nie skończyło się przy tym na wpisie do systemu. W Niderlandach podjęto m.in. działania polegające na wycofaniu produktu z rynku i od odbiorców oraz opublikowano ostrzeżenie. W kolejnych państwach podjęto działania zmierzające do wycofania produktu od konsumentów. Maltański organ bezpieczeństwa żywności poinformował konsumentów, że wskazana Matcha Tea marki Shanwaishan, pochodząca z Chin, nie powinna być spożywana ze względu na potencjalną migrację aluminium. Konsumentom zalecono jej wyrzucenie albo zwrot do sklepu.
Ten przypadek jest szczególnie interesujący z perspektywy prawa żywnościowego. Dla aluminium w matchy nie został ustanowiony w prawie UE szczególny najwyższy dopuszczalny poziom (ML). Rozporządzenie (UE) 2023/915 określa najwyższe dopuszczalne poziomy wybranych zanieczyszczeń w określonych środkach spożywczych. Zgodnie z jego art. 2 żywność wymieniona w załączniku I nie może być wprowadzana do obrotu, jeżeli zawiera dane zanieczyszczenie na poziomie przekraczającym ustanowiony dla niej ML. W przypadku analizowanej matchy sytuacja jest inna. W samym zgłoszeniu RASFF przy wyniku 1896 ± 455 mg/kg w pozycji dotyczącej wartości maksymalnej widnieje: „Maximum: n/a”. Nie mamy więc prostego równania: wynik badania > ML = produkt niezgodny. A mimo to produkt został uznany za niebezpieczny. Brak ML ≠ brak odpowiedzialności za bezpieczeństwo. To jeden z najważniejszych praktycznych wniosków z tej sprawy. System prawa żywnościowego nie opiera się wyłącznie na szczegółowych wartościach liczbowych określonych dla poszczególnych zanieczyszczeń. Niezależnie od istnienia szczególnego ML zastosowanie mają ogólne wymagania bezpieczeństwa żywności, w szczególności wynikające z art. 14 rozporządzenia (WE) nr 178/2002.
Dlatego należy odróżniać problemy zapewnienia zgodności z przepisami wyrażone w dwóch pytaniach:
Pozytywna odpowiedź na pierwsze pytanie nie zawsze przesądza o odpowiedzi na drugie.
Matcha nie jest zwykłym odpowiednikiem herbaty liściastej w drobniejszej postaci. Przy tradycyjnej herbacie sporządzamy napar, a liście następnie usuwamy. W przypadku matchy spożywany jest sproszkowany materiał roślinny. Z punktu widzenia oceny narażenia na substancje znajdujące się w liściach jest to istotna różnica. Dlatego przy ocenie bezpieczeństwa surowca nie wystarczy samo stwierdzenie jego zawartości w mg/kg. Znaczenie mają również m.in. ilość matchy stosowana w produkcie, zalecana lub racjonalnie przewidywalna wielkość spożycia produktu oraz wynikające z tego narażenie konsumenta. To szczególnie ważne dla firm, które nie sprzedają samej matchy, lecz wykorzystują ją jako składnik napojów, suplementów diety, mieszanek instant, batonów czy innych produktów.
Aluminium nie jest jedynym problemem bezpieczeństwa matchy, który w 2026 r. trafił do RASFF. 18 marca 2026 r. Polska zgłosiła obecność pozostałości pestycydów w matchy pochodzącej z Japonii. Przesyłka została zatrzymana podczas kontroli granicznej, a zgłoszenie nr 2026.2258 sklasyfikowano jako border rejection notification; ocenę ryzyka określono jako poważne. Produkt został zniszczony. Badanie wykazało pozostałości pięciu pestycydów. Dla każdego z nich wynik przekraczał wartość maksymalną wskazaną w RASFF: difenokonazol – 0,19 ± 0,10 mg/kg przy 0,05 mg/kg; tebukonazol – 0,36 ± 0,18 mg/kg przy 0,05 mg/kg; dinotefuran – 0,14 ± 0,07 mg/kg przy 0,01 mg/kg; flonikamid – 0,37 ± 0,19 mg/kg przy 0,1 mg/kg oraz tolfenpyrad – 0,11 ± 0,06 mg/kg przy 0,01 mg/kg. Z regulacyjnego punktu widzenia zestawienie obu przypadków jest szczególnie interesujące. W przypadku pestycydów ocena niezgodności opierała się na konkretnych wartościach maksymalnych, podczas gdy w przypadku aluminium RASFF przy wyniku 1896 ± 455 mg/kg wskazuje „Maximum: n/a”, a mimo to produkt został uznany za niebezpieczny. Pokazuje to dwa różne mechanizmy, z które muszą uwzględniać przedsiębiorcy- przekroczenie limitu prawnego oraz obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa żywności także wtedy, gdy dla określonej substancji i produktu taki szczegółowy limit nie został ustanowiony.
Przypadek RASFF zwraca uwagę również na ciekawy problem terminologiczny. Sam produkt w dokumentacji dotyczącej zdarzenia opisywany jest jako „green tea powder (matcha)” – sproszkowana zielona herbata (matcha). Nie jest to wyłącznie kwestia stylistyczna.
Ten problem omawialiśmy szczegółowo podczas XV Letniej Szkoły Prawa Żywnościowego IGI FOOD LAW wspólnie z przedstawicielami Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Stanowisko przedstawione przez IJHARS było w tym zakresie następujące: Herbata matcha to sproszkowana zielona herbata. Punktem wyjścia jest wymóg, aby nazwa umożliwiała konsumentowi poznanie rzeczywistego charakteru środka spożywczego i odróżnienie go od innych produktów, z którymi może zostać pomylony.
W konsekwencji jako właściwe rozwiązanie wskazano nazwę opisową „herbata zielona sproszkowana”, z możliwością uzupełnienia jej określeniem „matcha”.
To stanowisko znajduje również potwierdzenie w materiale opublikowanym w 2026 r. przez IJHARS, w którym jako przykład prawidłowej nazwy wskazano „herbata zielona sproszkowana (matcha)”. Z punktu widzenia praktyki oznacza to, że samo określenie „matcha” może być niewystarczające jako nazwa środka spożywczego lub składnika, jeżeli nie pozwala konsumentowi jednoznacznie rozpoznać rzeczywistego charakteru produktu.
