powrót do Aktualności
Senat 6 sierpnia 2026 r. przyjął bez poprawek ustawę o zmianie ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz niektórych innych ustaw. Oznacza to zakończenie parlamentarnego etapu prac nad jedną z najważniejszych w ostatnich latach zmian dotyczących kompetencji Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Ustawa trafi teraz do Prezydenta RP.
Sejm uchwalił ustawę 17 lipca 2026 r., a Senat przyjął ją bez jakichkolwiek zmian. Jeżeli ustawa zostanie podpisana przez Prezydenta i ogłoszona w Dzienniku Ustaw, zasadniczo wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Zmiany mają znacznie szerszy zakres niż samo dostosowanie polskich regulacji do nowych unijnych przepisów dotyczących norm handlowych. W praktyce tworzą nowe instrumenty zwalczania oszustw żywnościowych, znacząco rozszerzają możliwości IJHARS w zakresie kontroli informacji o żywności w internecie, zwiększają możliwości prowadzenia kontroli granicznych oraz wzmacniają współpracę Inspekcji z organami ścigania.
Jedną z najważniejszych zmian jest wprowadzenie do ustawy o jakości handlowej nowego art. 39k, ustanawiającego odpowiedzialność karną za szczególną postać zafałszowania żywności. Zgodnie z nowym przepisem osoba, która w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadza do obrotu zafałszowane artykuły rolno-spożywcze, będzie podlegała grzywnie, karze ograniczenia wolności albo karze pozbawienia wolności do roku. Jeżeli natomiast przedmiotem czynu będą artykuły rolno-spożywcze zafałszowane znacznej wartości, sprawca będzie podlegał karze pozbawienia wolności do lat 3. To istotne rozróżnienie: nie każde zafałszowanie produktu będzie automatycznie przestępstwem oszustwa żywnościowego. Dla odpowiedzialności karnej konieczne będzie wykazanie dodatkowego elementu – działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Uzasadnienie projektu wyraźnie wskazuje, że właśnie element celowości ma odróżniać przestępstwo od naruszeń podlegających odpowiedzialności administracyjnej. Projektodawca powiązał tę zmianę m.in. z wynikami badania Komisji Europejskiej dotyczącego funkcjonowania polskiego systemu zwalczania fałszowania żywności. Stwierdzono, że dotychczasowe ramy prawne nie pozwalały na dostateczne wyodrębnienie spośród zafałszowań żywności kategorii zamierzonych oszustw żywnościowych oraz zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony ekonomicznych interesów konsumentów i rzetelności rynku. Ustawa przewiduje jednocześnie mechanizmy mające zapobiegać podwójnemu karaniu osoby fizycznej za ten sam czyn na podstawie przepisów administracyjnych i karnych. W określonych przypadkach wszczęcie postępowania karnego będzie prowadziło do niewszczynania lub zawieszenia postępowania administracyjnego, a prawomocne skazanie – do jego umorzenia.
Zmienia się również sama definicja „artykułu rolno-spożywczego zafałszowanego”.
Za taki produkt będzie mógł zostać uznany m.in. produkt:
– bez oznakowania wymaganego przepisami dotyczącymi jakości handlowej,
– którego skład jest niezgodny z przepisami dotyczącymi jakości handlowej,
– oznakowany nazwą niezgodną z prawem albo niezgodną z prawdą,
– zawierający nieprawdziwe dane dotyczące m.in. pochodzenia, terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości, zawartości netto, klasy jakości, odmiany lub typu handlowego,
– w którym dokonano zmian – również dotyczących oznakowania – powodujących ukrycie rzeczywistego składu lub innych właściwości, jeżeli zmiany te w istotny sposób naruszają interesy konsumentów finalnych.
Szczególnie istotne jest objęcie definicją produktów całkowicie pozbawionych wymaganego oznakowania. Jak wskazano w uzasadnieniu, dotychczasowa definicja nie obejmowała takich przypadków, mimo że całkowity brak oznakowania może stanowić naruszenie poważniejsze niż niektóre nieprawidłowości dotyczące poszczególnych elementów etykiety.
Bardzo istotna dla przedsiębiorców jest zmiana dotycząca informacji przekazywanych konsumentom poza samą etykietą produktu. Ustawa wprowadza odrębny tryb nadzoru nad informacjami dotyczącymi jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych przekazywanymi m.in. na stronach internetowych, w sklepach internetowych, folderach reklamowych czy ulotkach. Wojewódzki inspektor będzie mógł wszcząć z urzędu postępowanie wyjaśniające, jeżeli pojawi się uzasadnione podejrzenie naruszenia przepisów dotyczących zakresu lub sposobu udostępniania takich informacji. Co szczególnie ważne, postępowanie będzie mogło zostać wszczęte bez wcześniejszego przeprowadzenia klasycznej kontroli przedsiębiorcy.
Po stwierdzeniu naruszenia wojewódzki inspektor będzie mógł w drodze decyzji nakazać jego zaniechanie poprzez:
– zmianę treści udostępnianych informacji w określonym terminie albo
– opublikowanie sprostowania w określony sposób i terminie.
W praktyce oznacza to stworzenie dla IJHARS instrumentu umożliwiającego reagowanie bezpośrednio na treści marketingowe i sprzedażowe dotyczące żywności w internecie, a nie tylko na oznakowanie znajdujące się na fizycznym opakowaniu produktu.
Nowe przepisy rozwiązują również praktyczny problem identyfikowania podmiotów oferujących żywność przez internet. W toku postępowania wyjaśniającego IJHARS będzie mogła wystąpić do podmiotu przetwarzającego dane sprzedawcy działającego za pośrednictwem strony internetowej o przekazanie informacji pozwalających go zidentyfikować, w tym jego imienia i nazwiska, adresu i miejsca zamieszkania albo nazwy oraz adresu i siedziby. Podmiot posiadający takie dane będzie zobowiązany udostępnić je pisemnie i nieodpłatnie. Co więcej, z uzasadnienia wynika, że IJHARS ma mieć możliwość występowania o informacje identyfikacyjne również po to, aby skutecznie ustalić podmiot odpowiedzialny za naruszenie i doręczyć mu postanowienie o wszczęciu postępowania. Zmiana może mieć szczególne znaczenie dla sprzedaży prowadzonej za pośrednictwem platform elektronicznych, marketplace’ów oraz innych internetowych kanałów sprzedaży żywności.
Znacząco zwiększą się również możliwości IJHARS w odniesieniu do żywności przywożonej do Polski. Inspekcja będzie mogła przeprowadzić – z urzędu albo na wniosek organu celnego – kontrolę jakości handlowej również w odniesieniu do produktów, które normalnie nie są objęte wykazem towarów podlegających obowiązkowej kontroli granicznej, a także przesyłek przywożonych w ilościach mniejszych niż minimalne ilości podlegające kontroli, jeżeli istnieje uzasadnione podejrzenie, że nie spełniają one wymagań jakości handlowej. Uzasadnienie wskazuje wprost na przypadki, w których produkty są deklarowane niezgodnie z prawdą jako niebędące żywnością albo przywożone w ilościach znajdujących się tuż poniżej progów powodujących obowiązek kontroli. Skala zmiany może być duża. W ocenie skutków regulacji oszacowano, że liczba kontroli granicznych może wzrosnąć co najmniej o około 8 tys. rocznie. Łącznie z kontrolami wynikającymi z nowych zadań dotyczących e-commerce i food fraud liczba kontroli IJHARS może wzrosnąć o ok. 9,6 tys. rocznie.
Ustawa wprowadza ponadto obligatoryjne opłaty za czynności IJHARS wykonywane podczas kontroli granicznych. Będą one dotyczyły kontroli produktów przywożonych z państw spoza UE, z wyłączeniem państw EFTA będących stronami Porozumienia EOG. Istotna zmiana polega na tym, że importer będzie ponosił koszty kontroli niezależnie od tego, czy podczas kontroli zostaną stwierdzone nieprawidłowości. Według uzasadnienia mają one mieć charakter stałej opłaty.
Nowe zadania IJHARS obejmą również współpracę z organami prowadzącymi postępowania dotyczące wykroczeń, wykroczeń skarbowych i przestępstw oraz z organami odpowiedzialnymi za wykrywanie i ściganie sprawców. Ma to umożliwić skuteczniejszą wymianę informacji w sprawach dotyczących oszustw żywnościowych. Szczegółowy sposób współpracy Głównego Inspektora z właściwymi organami będzie mógł być określany w zawieranych porozumieniach. Zmiany są bezpośrednio związane z wprowadzeniem odpowiedzialności karnej za oszustwo żywnościowe. Dotychczas IJHARS działała przede wszystkim jako organ administracyjnej kontroli jakości handlowej. Po wejściu w życie ustawy wyniki działań Inspekcji mogą znacznie częściej stanowić punkt wyjścia do postępowań karnych dotyczących intencjonalnych oszustw na rynku żywności.
Do ustawowych zadań IJHARS zostanie również włączona działalność edukacyjna i informacyjna w zakresie jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Jak wyjaśnia projektodawca, obecne przepisy nie zapewniają Inspekcji wystarczającej podstawy do prowadzenia szerszej działalności edukacyjnej. Nowa regulacja ma umożliwić działania skierowane zarówno do konsumentów, jak i producentów żywności.
Ustawa zmienia także zasady korzystania ze znaku jakości „Poznaj Dobrą Żywność” (PDŻ). Uchylona zostanie możliwość korzystania z PDŻ z mocy samej ustawy przez produkty wytwarzane w ramach określonych unijnych i krajowych systemów jakości. Projektodawca wskazuje, że dotychczas minister właściwy do spraw rynków rolnych nie posiadał nawet pełnej informacji o produktach korzystających ze znaku na tej podstawie. Docelowo ma to zapewnić jednolite znaczenie znaku PDŻ oraz skuteczniejszy nadzór nad jego stosowaniem. Przewidziano przy tym długi okres przejściowy: produkty oznaczone wcześniej znakiem PDŻ na dotychczasowej podstawie będą mogły pozostawać w obrocie jeszcze przez dwa lata od wejścia ustawy w życie.
Znaczna część ustawy służy również dostosowaniu polskich przepisów do rozporządzeń delegowanego 2023/2429 i wykonawczego 2023/2430 dotyczących norm handlowych dla sektora owoców i warzyw, niektórych przetworów owocowych i warzywnych oraz bananów. Ustawa określa m.in. kompetencje wojewódzkich inspektorów związane z kontrolą zgodności, zezwoleniami dla handlowców oraz kontrolą produktów wycofanych z obrotu. W określonych przypadkach przewidziano również możliwość stosowania odstępstw mających służyć m.in. przeciwdziałaniu marnowaniu żywności i ograniczaniu obciążeń administracyjnych.
Warto doprecyzować pojawiającą się w komunikatach informację o łagodniejszym podejściu do drobnych uchybień. Ustawa przewiduje możliwość odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, jeżeli występuje niski stopień szkodliwości czynu, niewielki zakres naruszenia lub brak istotnych uchybień w dotychczasowej działalności kontrolowanego przedsiębiorcy. O odstąpieniu rozstrzyga Główny Inspektor albo wojewódzki inspektor w drodze decyzji. Nie jest to zatem generalna zasada, zgodnie z którą każde uchybienie rolnika lub małego producenta będzie automatycznie kończyło się „upomnieniem”. Organ nadal będzie oceniał charakter konkretnego naruszenia.
Z perspektywy przedsiębiorców najważniejsza zmiana polega na tym, że nadzór IJHARS będzie wyraźnie wychodził poza klasyczną kontrolę produktu i jego etykiety.
Po wejściu nowych przepisów w życie przedsiębiorcy powinni w szczególności zwrócić uwagę na:
– zgodność informacji prezentowanych w sklepach internetowych, na stronach produktowych i w innych materiałach marketingowych,
– możliwość szybkiej interwencji IJHARS w odniesieniu do treści publikowanych online,
– zwiększone ryzyko kontroli w przypadku importu żywności z państw trzecich,
– nowe koszty związane z kontrolami granicznymi,
– możliwość zakwalifikowania celowego zafałszowania dokonanego dla korzyści majątkowej jako przestępstwa, a nie wyłącznie deliktu administracyjnego,
– znacznie intensywniejszą wymianę informacji pomiędzy IJHARS a organami ścigania.
Reforma jest również wsparta znaczącymi środkami budżetowymi. W latach 2026–2037 maksymalny limit wydatków państwa na realizację nowych zadań wyniesie 209,13 mln zł. W uzasadnieniu przewidziano zwiększenie liczby kontroli, dodatkowe badania laboratoryjne oraz wydatki związane z działalnością informacyjną i edukacyjną IJHARS.
Zmiana nie jest więc wyłącznie techniczną nowelizacją ustawy o jakości handlowej. To istotne rozszerzenie modelu nadzoru nad rynkiem żywności – szczególnie w zakresie sprzedaży internetowej, importu oraz zwalczania celowych oszustw żywnościowych.
Po przyjęciu ustawy przez Senat bez poprawek procedura parlamentarna została zakończona. Ustawa trafi teraz do Prezydenta RP, a po podpisaniu i ogłoszeniu zasadniczo zacznie obowiązywać po 14 dniach.
